De minnelijke invordering van consumentenschulden : gemeenschappelijke aanbevelingen (BAPN, OKS, SAM, Steunpunt)

Twee jaar toepassing van Boek XIX van het Wetboek van economisch recht: een stap vooruit in de bescherming van consumenten met betalingsachterstanden

Op 23 mei 2023 werd de wet van 4 mei 2023 houdende invoeging van boek XIX “Schulden van de consument” in het Wetboek van economisch recht (hierna “boek XIX”) gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Met dit nieuwe boek XIX, dat op 1 september 2023 in werking is getreden, beoogde de wetgever de bescherming van consumenten met betalingsachterstanden te verbeteren door middel van verschillende instrumenten: een eerste kosteloze herinnering, verplichte vermeldingen op de ingebrekestelling, regulering van het schadebeding, enz.

Het verklaarde doel is om van boek XIX de eerste schakel te maken in een regeling die de schuldenspiraal moet voorkomen en bepaalde misbruiken van de schuldenindustrie moet tegengaan, met name de toepassing van buitensporige schadebedingen, bijkomende kosten en interesten¹Kamer van volksvertegenwoordigers. Parlementaire stukken. zittingperiode 2018-2019, nr. 54-3132/002, p. 5..²Daarnaast omvat de problematiek van de schuldenindustrie verschillende dimensies die elkaar beïnvloeden en in hun geheel moeten worden benaderd. De regels van boek XIX vormen slechts één schakel in dat geheel en regelen bovendien niet alle situaties van minnelijke schuldinvordering. Titel 1 is bijvoorbeeld alleen van toepassing op consumentenschulden aan ondernemingen. Wie de schuldenindustrie in haar geheel wil aanpakken en schuldenspiralen wil voorkomen, moet ook afzonderlijk en in hun onderlinge samenhang bijzondere aandacht besteden aan: – de gerechtelijke invordering (procesrecht en/of gedwongen tenuitvoerlegging voor de invordering van geldsommen via beslag enz., evenals de tarieven die gerechtsdeurwaarders daarvoor moeten toepassen); – de mogelijkheden voor overheden en bepaalde overheidsbedrijven om zonder rechterlijke tussenkomst een uitvoerbare titel te verkrijgen en zelf of via een gerechtsdeurwaarder tot tenuitvoerlegging over te gaan.

Boek XIX heeft zijn tweede verjaardag inmiddels al geruime tijd achter de rug. We kunnen dus terugblikken op meer dan twee jaar toepassing van dit instrumentarium, waardoor we de positieve elementen van deze hervorming kunnen belichten.

Een beschermend wettelijk kader dat kan worden versterkt door het publiek te informeren en de naleving ervan te controleren

De verklaring van de formateur voor de legislatuur 2025-2029³Beschikbaar op de website met officiële informatie en diensten van de Belgische Staat. voorziet in verschillende maatregelen om de schuldenindustrie aan banden te leggen. De ondertekenende organisaties zijn verheugd over bepaalde maatregelen, de maatregel die de minnelijke invordering van consumentenschulden wil bevorderen en onder meer voorziet in een evaluatie⁴In de zomer van 2025 gaf de FOD Economie een advocatenkantoor opdracht om de evaluatie van boek XIX op te starten. In dat kader werd een vragenlijst met een dertigtal vragen verstuurd naar de belanghebbenden die betrokken zijn bij de verschillende onderdelen van boek XIX. van boek XIX tegen het einde van het eerste jaar van de legislatuur. De bepalingen van boek XIX komen tegemoet aan bepaalde aanbevelingen die al jaren door de actoren op het terrein worden uitgedragen en ondersteund⁵Zie ons gezamenlijk memorandum met het Observatorium Krediet en Schuldenlast, SAM en BAPN van mei 2024, dat onder meer op onze website kan worden geraadpleegd.ondersteund5, en werden dan ook met enige tevredenheid onthaald⁶Thibaut, S., Servais, M., « Retard de paiement de recouvrement amiable de dettes… Sur la piste du consommateur en défaut de paiement » in Le recouvrement de dettes : le bon, la brute et le truand ? Les dossiers du Bulletin, Bruxelles, Anthemis, 2025, p.38..

Onze bijdrage bevat 18 aanbevelingen om nog verder te gaan op de ingeslagen weg en de minnelijke invordering van consumentenschulden beter te omkaderen. Sommige sluiten bijzonder nauw aan bij de bovengenoemde verklaring van de formateur⁷Op.cit. nr. 2. :

De kennis van en de bewustmaking rond schuldhulp moeten worden verbeterd, met name door middel van informatiecampagnes om de doelgroep beter te informeren over de verschillende niveaus van schuldhulp (…). We leveren meer inspanningen op het vlak van preventie.

Daarnaast verbeteren we de vroegtijdige opsporing van overmatige schuldenlast, zodat mensen kunnen worden geholpen voordat hun schulden onbeheersbaar worden (…).

In dit verband is onze eerste aanbeveling gericht op het versterken van de doeltreffendheid van boek XIX door middel van een informatiecampagne over de reikwijdte ervan en een effectieve controle van het toepassingsgebied.

De verklaring van de formateur wil ook hulp bieden aan mensen met een te hoge schuldenlast en de strijd aanbinden tegen de schuldenindustrie, terwijl de minnelijke invorderingsprocedure wordt aangemoedigd. In dit verband lijkt onze aanbeveling nr.15, die ertoe strekt het belang van de minnelijke schuldbemiddeling in dit proces te
benadrukken, ons prioritair.

Dit document volgt de structuur van boek XIX. Eerst behandelen we het toepassingsgebied en vervolgens de gevolgen van betalingsachterstand. We leiden onze aanbevelingen telkens in met een overzicht van de wettelijke basis en onze
bevindingen op het terrein. Ten slotte worden twee transversale aanbevelingen over de minnelijke invordering voorgesteld: ze hebben betrekking op de wettelijke toerekening van betalingen en de praktijk van ‘no cure, no pay’.

We nodigen alle lezers uit om het belang van de bescherming van de consument te onderkennen, in een sociaaleconomische context die deze consument steeds kwetsbaarder maakt.

We hopen dan ook dat dit document kan bijdragen tot een versterking van de noodzakelijke politieke wil in die zin.

We wensen u veel leesplezier.

• 1
  Kamer van volksvertegenwoordigers. Parlementaire stukken. zittingperiode 2018-2019, nr. 54-3132/002, p. 5. ↩︎
• 2
  Daarnaast omvat de problematiek van de schuldenindustrie verschillende dimensies die elkaar beïnvloeden en in hun geheel moeten worden benaderd. De regels van boek XIX vormen slechts één schakel in dat geheel en regelen bovendien niet alle situaties van minnelijke schuldinvordering. Titel 1 is bijvoorbeeld alleen van toepassing op consumentenschulden aan ondernemingen. Wie de schuldenindustrie in haar geheel wil aanpakken en schuldenspiralen wil voorkomen, moet ook afzonderlijk en in hun onderlinge samenhang bijzondere aandacht besteden aan: – de gerechtelijke invordering (procesrecht en/of gedwongen tenuitvoerlegging voor de invordering van geldsommen via beslag enz., evenals de tarieven die gerechtsdeurwaarders daarvoor moeten toepassen); – de mogelijkheden voor overheden en bepaalde overheidsbedrijven om zonder rechterlijke tussenkomst een uitvoerbare titel te verkrijgen en zelf of via een gerechtsdeurwaarder tot tenuitvoerlegging over te gaan. ↩︎
• 3
  Beschikbaar op de website met officiële informatie en diensten van de Belgische Staat. ↩︎
• 4
  In de zomer van 2025 gaf de FOD Economie een advocatenkantoor opdracht om de evaluatie van boek XIX op te starten. In dat kader werd een vragenlijst met een dertigtal vragen verstuurd naar de belanghebbenden die betrokken zijn bij de verschillende onderdelen van boek XIX. ↩︎
• 5
  Zie ons gezamenlijk memorandum met het Observatorium Krediet en Schuldenlast, SAM en BAPN van mei 2024, dat onder meer op onze website kan worden geraadpleegd. ↩︎
• 6
  Thibaut, S., Servais, M., « Retard de paiement de recouvrement amiable de dettes… Sur la piste du consommateur en défaut de paiement » in Le recouvrement de dettes : le bon, la brute et le truand ? Les dossiers du Bulletin, Bruxelles, Anthemis, 2025, p.38. ↩︎
• 7
  Op.cit. nr. 2. ↩︎